Văn Hóa Đọc Việt Nam

Talkshow Truyền Cảm Hứng 01 – Người Thầy – Phúc tinh của một vùng 27/11/2022

Nghề giáo – Một nghề mà ai cũng biết, nhưng không mấy ai hiểu được ẩn nấp trong nghề giáo là hào quang của mặt trời, nó có thể chiếu soi bóng tối của một vùng.

 

Giới thiệu Thầy Nguyễn Quốc Vương

Thầy Nguyễn Quốc Vương – người viết đề bạt cho cuốn Người Thầy của cụ Hoàng Đạo Thuý. Khi đọc, chúng em đã cảm thấy cần phải làm sống lại những lời cụ Hoàng Đạo Thúy để lại. Cụ đã viết cuốn sách này từ rất lâu vậy mà đến giờ chúng ta lại không ai còn nhớ và không ai còn biết đến sự tồn tại của những lời dạy này nữa, rất ít. Nhưng hiện nay, cuốn Người Thầy đã được đưa vào các khoá học và chúng em đã mang tặng rất nhiều đến từng thầy cô trong hành trình văn hóa đọc xuyên Việt của mình.

Người thầy là phúc tinh của một vùng, điều đó có ý nghĩa gì?

 

Nội dung buổi chia sẻ

Lời dẫn của cô Minh Hảo

Người thầy là phúc tinh của một vùng và đây là một ý mà khiến cho tất cả thầy cô giáo đều rưng rưng xúc động. Không phải ai cũng hiểu được cái nghề này thực sự quan trọng và nghiêm túc đến như thế. Trước tới giờ thì em cũng chỉ nghĩ rằng đây là một nghề không phải là chỉ mỗi kiếm tiền thôi mà mình phải yêu nghề, yêu trẻ nhưng khi mà em đọc thấy cái ý rằng người giáo viên phải thực sự là phúc tinh của một làng.

Chúng em cũng trăn trở về việc rằng mình có xứng đáng và mình có thể làm được điều đó hay không…Rất mong ngày hôm nay thầy sẽ cho chúng ta những kiến giải về cuốn sách này cũng như là về cái góc nhìn của thầy về quan điểm này của cụ Hoàng Đạo Thúy.

Phần chia sẻ của Thầy Nguyễn Quốc Vương

 

Một số cuốn sách khác của cụ Hoàng Đạo Thuý

  • Trai Nước Nam Làm Gì?
  • Nghề thầy
  • Ông cha ta đánh giặc như thế nào?
  • Thăng Long – Đông Đô , Hà Nội
  • Đi thăm đất nước

Những lời cụ viết giúp chúng ta hiểu thêm về những cuộc đời cực kỳ thú vị như các trí thức

giáo viên sống ở giai đoạn gọi là bão táp của Việt Nam. Họ đã sống một cuộc đời vô cùng đáng sống, rất là ngưỡng mộ! Đôi khi bây giờ đọc lại hơn 70 năm nhưng mà đọc lại thì thấy là các cụ ngày xưa có một thời thanh niên thật là sôi nổi. Họ đã có một cuộc sống vô cùng ý nghĩa, đặc biệt là những người làm nghề giáo viên.

 

Đôi nét về cuốn sách Người Thầy của cụ Hoàng Đạo Thuý

Bây giờ chúng ta mới bàn nhiều đến chuyện là giáo dục toàn diện rồi hướng đến là một người con người không phải là chỉ có trí tuệ thuần túy mà phải có nhân cách, một tâm hồn phong phú, một cuộc sống hạnh phúc và biết làm cho cuộc sống của người khác hạnh phúc nữa.

 

Bản chất của nghề giáo

Nhưng mà rất sớm năm 1944 thì cụ Hoàng Đạo Thúy đã nói rồi: Nghề thầy không phải là nghề dạy học sinh biết làm toán, biết viết văn rồi học được một cái nghề nào đó để kiếm tiền thuần túy. Nếu như thế thì người thầy không có gì là là đặc biệt cả, nghề thầy cũng chẳng có gì cao quý. Nó cũng chẳng có cái gì mà đáng phải theo đuổi nó, nó rất là tầm thường.

Người thầy giống như cụ Hoàng Đạo Thuý nói: Nếu người thầy muốn thì bằng cuộc đời của mình trong vòng 20 – 30 năm làm nghề, chúng ta có thể thay đổi hẳn một thế hệ. Thế hệ đó là những người có đức, có trí, có thể, có chí, có công (khả năng khéo tay, khả năng dùng tay chân để lao động, khả năng kiến thiết đời sống trong thực tiễn).

 

Có chí thì nên

Nơi nào có ý chí, nơi đó có con đường

Học sinh nếu chỉ có trí tuệ thuần túy hoặc thậm chí là có đạo đức tốt thì chưa đủ. Khi không có nghị lực, không có năng lực vượt khó, không có khả năng duy trì sức mạnh nội tại của bản thân mình, thì dễ bỏ cuộc.

Các cụ cũng lường trước được những khó khăn của đất nước ta sau chiến tranh. Sự lạc hậu, đói nghèo cùng với sự áp chế của nước ngoài và câu chuyện hòa nhập với thế giới…

Chí đối với con người là cực kỳ quan trọng. Hiện nay vấn đề lớn nhất đối với thanh niên học sinh không phải vì các em không thông minh hay các em lười. Vấn đề nằm ngay cả với các thầy cô và người lớn bây giờ đó là CHÍ. Làm thế nào để vượt khó, làm thế nào để vượt sướng nữa?

 

Không chỉ là vượt khó, mà còn là vượt sướng

Với học trò nghèo thì là vượt khó, vượt khổ. Đối với học trò giàu, làm thế nào để vượt thoát cái bóng của cha mẹ mình. Làm thế nào để vượt thoát khỏi tư duy là mình sẽ có tài sản thừa kế của bố mẹ để tìm ra một con đường mới, một triết lý mới để cống hiến cho cho đời? Nếu đứa trẻ biết suy ngẫm, nó cảm thấy rất buồn vì như vậy là nó đang núp dưới bóng của người khác.

Cho nên trong xu hướng giáo dục hiện nay mọi người đều bỏ cái khó làm cái dễ. Tất nhiên có những cái khó dù có chinh phục được nó là vô ích, nhưng trong giáo dục không thể tránh khỏi có những cái khó đều cần phải vượt qua.

Nghèo vượt khó, giàu vượt sướng

Cốt lõi của phương pháp giáo dục đúng đắn

Giáo dục là nơi cung cấp môi trường thuận lợi, nơi cung cấp công cụ và sự hướng dẫn phù hợp. Để đứa trẻ có thể can đảm dùng trí tuệ – sức mạnh của bản thân mình để  đạt được một cái gì đó mà bình thường bản thân các em tự mình không làm được.

Cho nên là vai trò người thầy là trợ giúp hướng dẫn và khai sáng cũng như là dẫn dắt cũng như là khơi nguồn động lực cho các em. Đó là một người thầy mà tôi nghĩ là quan niệm phổ biến trên thế giới bởi vì nếu như quan niệm cũ là chỉ truyền dạy tri thức, người dạy chữ thì chúng ta sẽ thấy nó rất lạc hậu. Bây giờ trẻ có thể học điều đó hoàn toàn từ nơi khác. Bố mẹ có thể dạy chữ cho các con, các con có thể học tri thức từ những người ở xung quanh bố mẹ.

 

Điều khiến xã hội xem trọng nghề giáo

Điều khiến phụ huynh trân trọng chúng ta chính là chỗ chúng ta tạo ra môi trường, công cụ phù hợp để học sinh nâng được giới hạn.

Trong bối cảnh năm 1944 ở Việt Nam lúc đó chúng ta biết là Pháp đã cai trị Việt Nam rất lâu rồi và chúng ta biết ban đầu khi kẻ địch đến thì cái sự sục sôi căm thù, nỗi tủi nhục mất nước rất mạnh mẽ. Nhưng chúng ta biết khi người Pháp đã bắt đầu khai thác, phát triển kinh tế, tuyển cán bộ, tuyển công nhân viên vào làm việc cho người Pháp thì chúng ta sẽ thấy là dần dần người Việt sẽ bị nguội lại. Bởi vì các phong trào chống Pháp trước đó đã bị dập tắt và hơn nữa cuộc sống đô thị hóa dưới chính sách khai thác thuộc địa của thực dân Pháp làm cho người Việt Nam lãng quên.

 

Điều gì đàn áp ý chí con người?

Những tầng lớp thanh niên lúc bấy giờ chúng ta đọc Số Đỏ hoặc đến tác phẩm của Vũ Trọng Phụng chúng ta biết đó là phong trào vui vẻ trẻ trung. Tức là thực dân sẽ bày ra những cái phong trào thể thao, nhảy đầm. Những điều rất bình thường của cuộc sống, nếu ở trong một đất nước độc lập tự do. Nhưng trong một đất nước đang là nô lệ của ngoại bang thì chuyện đó làm cho thanh niên quên đi nỗi tủi nhục của mất nước, quên đi sứ mệnh của mình.

Sách của ông Hoàng Đạo Thúy khi nói về độc lập dân tộc hay nói cách khác là triết lý về hình ảnh con người, thì ông luôn nhấn mạnh đến CHÍ. Cái CHÍ này muốn làm được cho học trò thì chúng ta sẽ phải dựa vào các trò chơi và các hoạt động trải nghiệm, dựa vào giáo dục thực tiễn chứ không thể nào chỉ dạy học trò vài bài trong sách giáo khoa mà học sinh có thể là lĩnh hội được.

 

Trọng tâm của nghề giáo

Giáo dục phải gắn với thực tiễn, giống như chúng ta bây giờ gọi là dạy học trải nghiệm. Tất cả các thông tin học sinh lĩnh hội được nó phải thông qua năm giác quan của trẻ em, nó phải thông qua hoạt động cụ thể ở trường, thông qua trò chơi thì học sinh mới có thể lĩnh hội được. Đó là phương pháp giáo dục.

Người thầy không phải là một người làm công ăn lương. Hầu hết mọi người quan niệm là đi làm công, đi làm cho trường học là lấy lương. Hạnh phúc của người thầy không phải là kiếm được nhiều tiền. Tất nhiên người thầy cũng không nên nghèo khó, vì nghèo khó khó giữ nhân cách và khó giúp được ai.

 

Nghề giáo – Phúc tinh của một vùng

Người thầy không đơn giản là người truyền dạy tri thức học trò, là người dạy học trò có một nghề nào đó hoặc là thi đỗ ở trường nào đó, người thầy phải là phúc tinh – phải là nhà khai sáng, phải là một người cứu giúp của cả vùng. Thế thì tại sao người thầy lại phải làm việc đó? 

Chúng ta chiêm nghiệm sẽ thấy, so với mặt bằng xã hội nói chung, những người làm thầy cô những người tốt nghiệp Trường Sư Phạm ra và đi làm ít nhất cũng có một học vấn từ trung bình khá trở nên so với mặt bằng chung và xã hội. Do vậy nếu như những người có học vấn từ trung bình khá trở lên như chúng ta mà không thể làm được những việc tốt đẹp đó thế thì chúng ta trông chờ vào ai sẽ làm được điều tốt đẹp đó cho cuộc sống của chúng ta?

 

Học vấn cao để làm gì nếu không để giúp đời

Nếu các thầy cô thấy rằng là mình là người có học vấn cao gần như là cao nhất trong vùng thì nếu chúng ta không là người khai sáng, rồi cùng với người khác làm những điều tốt đẹp thì ai sẽ làm cho chúng ta?

Rõ ràng ở góc độ này chúng ta sẽ thấy là có một sự thoái lui trong tư duy của nghề giáo trong những năm gần đây. Thế hệ giáo viên của chúng ta không thể nào chỉ gói gọn hoạt động của chúng ta trong trường, chúng ta sẽ phải noi gương cụ hay nói khác suy ngẫm về lời cụ để chúng ta có thể làm được điều gì đó. Ví dụ cách đơn giản nhất là chúng ta có thể thành lập các điểm đọc, các tủ sách gia đình, các thư viện.

 

Người nhà giáo để lại ấn tượng nhất trong lòng bạn?

Người dân kính trọng ông thầy không phải là vì thầy dạy con họ, cũng không phải là người thầy có học vấn cao hơn, mà họ đi qua nhà họ thấy nhà cửa ông thầy sạch sẽ, vườn tược nhà thầy đâu ra đấy và trong một cách vô thức họ thấy rằng người thầy là một người kính trọng, họ sẽ học theo.

Nhìn lại những người thầy đã đi qua trong cuộc đời mình, những người đã dìu dắt mình thì những thầy cô mà tôi nhớ nhất những thầy cô mà tôi kính trọng nhất. Họ là những thầy cô có thể không giỏi nhất về mặt chuyên môn, nhưng đấy là những thầy cô có những sinh hoạt đời thường thể hiện nhân cách hay nói khác là một tấm gương rất tốt.

 

Sự can đảm của nghề giáo

Người thầy là phúc tinh của cả vùng. Nghĩa là người dẫn dắt cuộc chơi chúng ta, là người dẫn dắt mọi người xung quanh, chúng ta là người đề xướng và thực hiện cái mới. Hay chúng ta an phận thủ thường, núp trong cái một cái vỏ bọc. Hay là chúng ta sống một cuộc đời buồn tẻ ở một cái phố thị trấn nhỏ như trong Hai Đứa Trẻ?

Để làm một điều gì đó, mặc dù là tốt đẹp không hại ai cả, chúng ta phải có sự can đảm lớn ở trong nội tâm mình. Chúng ta tin vào giá trị chúng ta theo đuổi, rồi làm sao chúng ta có thể cân bằng cuộc sống để vẫn làm tròn nghĩa vụ với những người xung quanh. Rồi chúng ta làm sao để người trong gia đình chúng ta thông cảm, hiểu cho chúng ta. Nếu không giúp đỡ chúng ta, ít nhất là thông cảm cho chúng ta. Hoặc nếu không không cảm chúng ta, thì ít nhất cũng không gây hại đến công việc của chúng ta. Điều đó đòi hỏi sự nỗ lực. 

 

Người giáo viên có thể phát huy vai trò của mình như thế nào?

Chúng ta phải phát hiện ra là trong vùng ngoài công việc chuyên môn của chúng ta, thế thì chúng ta có thể giúp gì được người dân, chúng ta phát hiện ra vấn đề gì. Chuyện chúng ta phát hiện ra vấn đề là vô cùng quan trọng. Một trong những vấn đề mà tôi nghĩ là ở các vùng nông thông, vùng sâu vùng xa mà giáo viên cần phát huy vai trò của mình sẽ nằm ở mấy yếu tố sau:

 

1) Giáo viên cần phải là người hướng dẫn và lan tỏa về giá trị giáo dục gia đình.

Tan vỡ gia đình trong xã hội hiện đại là điều không ai mong muốn, đó là câu chuyện của người lớn nhưng nó sẽ tác động đến trẻ con. Nếu không rơi vào hoàn cảnh đó thì chúng ta thấy là nhiều gia đình và bố mẹ mãi làm ăn. Trẻ cần nhất không phải là tiền, tiền bạc để chu cấp cho gia đình là rất quan trọng. Nhưng mà các cuộc điều tra trên thế giới trong đó có điều tra của nước Nhật Năm 2006 với hàng triệu học sinh đều cho thấy một kết quả chung. Đó là trẻ mong muốn nhất là thời gian bố mẹ dành cho các con.

Điều đầu tiên chúng ta có thể làm đó là làm thế nào bằng nhiều cách, chúng ta làm cho phụ huynh hiểu được rằng: Đứa trẻ muốn phát triển lành mạnh, trở thành công dân tốt thì điều đầu tiên phải ở gia đình trước. Trước khi nói đến chuyện giáo dục và trường học.

Chúng ta đi dạy chúng ta sẽ thấy rằng hầu hết những đứa trẻ có vấn đề.

Ví dụ như đánh nhau ở trường và có mối quan hệ không tốt với bạn bè, hỗn láo với thầy cô,học kém, không tập trung thì hầu hết rơi vào những đứa trẻ bị chấn thương tâm lý hoặc bị ảnh hưởng bởi hoàn cảnh gia đình.

 

2) Thầy cô có thể phối hợp với nhiều lực lượng khác với nhiều người khác để xây dựng môi trường giáo dục

Kết hợp với các đoàn thể khác

Môi trường giáo dục có thể kể đến như những phong trào, câu lạc bộ,…Tiến hành thường xuyên những hoạt động liên quan đến bảo vệ môi trường và thúc đẩy phát triển bền vững ở địa phương.

Giáo dục hiểu theo nghĩa rộng không phải là chúng ta dạy một môn giáo khoa ví dụ Toán, Lý, Hóa, Văn. Giáo dục học sinh là chúng ta phải tạo ra môi trường, cung cấp công cụ,…bằng đủ mọi hình thức để học sinh tự chuyển biến. Học sinh tự mình dùng năng lực của chính mình để cải biến bản thân. Đó là khái niệm tự khai sáng chứ không phải chúng ta nhét vào đầu các em.

Mục tiêu xây dựng năng lực đọc cho học sinh

Năng lực đọc rất quan trọng.Việc phát triển văn hóa đọc, hướng dẫn các phụ huynh về giáo dục gia đình, rồi môi trường thì các thầy cô có thể làm được nhiều công việc khác. Ví dụ như ở những địa phương khó khăn và các thầy cô cũng có thể là đầu mối ra các câu lạc bộ thiện nguyện giúp đỡ những người neo đơn, hay là có thể quyên góp ủng hộ những gia đình khó khăn.

Một mình chúng ta không làm được nhưng mà trong tư cách là giáo viên thì chúng ta có thể thiết lập từ mối quan hệ với bạn bè đồng nghiệp, rồi chúng ta dễ nói chuyện phụ huynh và nếu như tấm lòng chúng ta chân thành, chúng ta biết cách làm việc, chúng ta biết cách thuyết phục thì phụ huynh có thể ủng hộ chúng ta và làm đến việc đó.

 

Bí quyết để người giáo có thể thu phục được người khác

Phẩm cách của người giáo

Không gian đó nó không thích hợp với cái chuyện đời thường và chúng ta là giáo viên nên chúng ta nói chuyện là hôm qua chị đọc cuốn tiểu thuyết gì, hôm nay là tôi đọc sách triết học và tôi thấy hay lắm đấy,…Như vậy mới là cái sinh khí của trường học.

Giữ tư cách có nghĩa là người thầy không kiêu ngạo, cũng không nên quỵ lụy quá. Người thầy phải luôn giữ được tư thế là một người nho nhã, lịch sự. Ngoài việc dạy dỗ cho học sinh, cũng như là truyền dạy trí thức thì người thầy nên là một tấm gương trong cuộc sống của mình.

Người giáo có thể làm thêm ngành nghề khác không?

Thầy cô có thể trải nghiệm thêm ở bên ngoài, không sao cả. Nó sẽ giúp thêm chất liệu thực để đưa vào bài học. Cho nên không phải lo lắng về câu chuyện là chúng ta làm thì ảnh hưởng chuyên môn. Điều không vi phạm đạo đức, không vi phạm pháp luật, nó sẽ giúp ích cho chuyên môn nữa thì tốt.

Những người làm nghề giáo, đến giờ phút này đều mong cầu là sự phát triển của chính bản thân mình. Không gì vui hơn khi thấy mình trưởng thành về mặt trí tuệ và tâm hồn. Và mong là, chúng ta có thể làm cho môi trường xung quanh mình trở nên tốt hơn.

Nghề giáo là nghề gieo những hạt giống lành cho chính thế giới của mình

Chúng ta vẫn mong cầu người khác tử tế, tốt đẹp với mình hay là được hưởng sự tốt đẹp xã hội. Nhưng chưa góp phần tạo ra sự tử tế đó. Cuộc đời rất công bằng. Nếu như chúng ta không đào tạo được những người học sinh tốt, thì làm sao chúng ta được hưởng hạnh phúc và con chúng ta lại gặp được những người tốt? Đó là điều tôi luôn tâm niệm. Dù mình cũng có những chưa hoàn thiện, nhưng mình sẽ phải luôn hướng thiện. Mình sẽ phải luôn nỗ lực nếu mong chờ mình sẽ được hưởng sự tốt đẹp từ những người xung quanh, từ xã hội. Hãy nỗ lực cho một xã hội tốt đẹp hơn và không phải chịu đựng điều mà người lớn chúng ta còn bất mãn.


Tổng kết phần chia sẻ của Thầy Nguyễn Quốc Vương

Khả năng nhìn nhận, phát hiện ra vấn đề đến từ một người học và đọc nhiều mới có thể phát hiện được. Đó là năng lực nhạy cảm với thời cuộc. Người thầy như là một cảm biến nhiệt, tạo ra cái mới Lúc này thì họ phát huy được tinh thần khai sáng của của một người làm thầy.

Mọi thời cuộc đều có những vấn đề tiềm ẩn phát sinh. Người thầy là người có năng lực nhạy cảm để đo đoán được điều này. Họ phát hiện được ra và họ đón đầu, làm cái điều gì đó để cải thiện được tình trạng hiện tại.

Cảm ơn Thầy Vương với những chia sẻ sâu sắc và tâm tình của mình.

Xem phần chia sẻ bằng video trên kênh Youtube của Dự án Trí Tuệ Việt Nam.

(Biên soạn Thanh Thương)

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.